Áo thun bị giãn cổ: lỗi nằm ở khâu may

Chiếc áo trắng của mình dão cổ sau bảy lần giặt.

Áo mua ở shop có tiếng, 289k, cotton nguyên chất, form suông. Mình giặt tay, phơi bóng râm, chưa từng cho vào máy sấy. Cổ vẫn rộng ra rồi nằm im, gợn sóng nhẹ như miệng túi vải.

Nếu bạn đang tìm xem áo thun bị giãn cổ thì phải làm sao, mình nói trước phần khó nghe. Gần hết câu trả lời không nằm ở cách bạn giặt. Nó nằm ở một dải vải rộng chừng hai phân rưỡi, và xưởng đã quyết định số phận của nó từ lúc lên rập.

Chỗ này nhiều người không biết, và biết rồi thì mọi thứ sáng ra.

Thân áo thun dệt kiểu single jersey, mặt phẳng lì. Kéo ngang một miếng jersey, nó giãn rất dễ và về rất kém. Nếu người ta bẻ mép vải thân lại làm cổ thì chiếc áo dão sau vài lần mặc, không có ngoại lệ.

Nên cổ áo dùng một loại vải riêng, tên là rib, tiếng nghề gọi là bo. Rib dệt trên máy khác, có gân nổi gân chìm xen kẽ. Chính những đường gân đó cho phép vải xếp lại như cây đàn xếp khi bị kéo, rồi tự gấp về khi thả tay.

Trong bảng thông số kỹ thuật của một mã áo, bo cổ có dòng riêng, tên tiếng Anh là collarette. Nó mua theo cây, nhuộm theo lô riêng, tính giá riêng. Đây là lý do bo cổ hay lệch màu so với thân: hai thứ vải đó chưa chắc đi qua cùng một bể nhuộm. Với áo trắng thì đứng dưới đèn cửa hàng nhìn ra ngay, một bên trắng ngà, một bên trắng ánh xanh.

Hai con số đó nói về cách xếp gân.

Rib 1x1 là một cột gân nổi xen một cột gân chìm. Rib 2x2 là hai cột nổi rồi hai cột chìm. Nghe như chi tiết vụn, nhưng nó đổi hẳn hành vi của cái cổ.

Bo 2x2 có nhiều sợi hơn trên cùng một bề rộng, nếp gân sâu hơn, nên lực co về mạnh hơn và dày hơn thấy rõ bằng tay. Bo 1x1 mỏng, phẳng, tốn ít sợi hơn, chạy nhanh hơn trên máy. Áo giá thấp gần như luôn dùng 1x1 mỏng.

Kéo một cái bo 1x1 mỏng ra rồi thả, nó có về, nhưng về không hết. Giống sợi dây chun buộc rau để quên trong ngăn kéo ba tháng.

Còn một yếu tố nữa hiếm khi được in lên nhãn: sợi elastane trong bo. Bo tốt thường pha 3 tới 5 phần trăm. Ở đây có một điểm trái với niềm tin phổ biến, và nó đã được đo. Theo chuẩn ASTM D3107, vải càng nhiều elastane thì biến dạng vĩnh viễn sau nhiều chu kỳ kéo càng thấp. Elastane là thứ kéo vải về, không phải thứ làm vải dão.

Lộn chiếc áo bạn đang mặc ra, rà tay dọc đường vai từ đầu vai bên này sang bên kia.

Nếu tay chạm một dải vải hoặc dây dệt rộng chừng một phân, phủ lên đường may vai rồi vòng qua sau gáy, thì chiếc áo có lớp chặn vai. Tiếng nghề gọi là dây viền vai, tài liệu tiếng Anh ghi là neck tape.

Dải này làm hai việc. Nó gánh bớt lực kéo dọc đường vai, thứ lực sinh ra mỗi lần bạn tròng áo qua đầu. Và nó khoá chiều dài đường vai lại, không cho đường vai tự giãn dần theo thời gian. Đường vai giãn thì vòng cổ rộng theo, dù bản thân cái bo vẫn còn tốt nguyên.

Chi phí của dải này rất nhỏ, vài trăm đồng nguyên phụ liệu cộng một công đoạn máy. Chính vì nhỏ nên nó là thứ bị cắt sớm nhất khi có người ép giá xuống một mức không ép thêm được nữa.

Khi may, bo cổ không được cắt bằng đúng vòng cổ. Nó phải ngắn hơn.

Người thợ đưa vải bằng một tay, tay kia kéo cho bo dài ra vừa bằng vòng cổ rồi may. May xong, bo co lại và kéo miệng cổ ôm vào. Đó là toàn bộ lực giữ cho cổ áo không xoè ra.

Ngắn hơn bao nhiêu thì mỗi nơi một kiểu. Mình hỏi ba xưởng quen thì được ba câu trả lời, quanh quẩn khoảng 12 tới 15 phần trăm, và cả ba đều nói thêm rằng còn tuỳ độ co giãn của cây bo hôm đó. Đây là chỗ mình phải thừa nhận là không có con số chuẩn nào để đưa cho bạn.

Cắt bo bằng đúng vòng cổ thì áo ra khỏi chuyền vẫn đẹp. Chỉ là nó không còn lực nào để về. Áo kiểu này dão trong khoảng mười lần giặt đầu, và người mua luôn nghĩ tại mình giặt sai.

Mình đo thử. Vòng đầu mình 57 cm. Miệng cổ chiếc áo thun đang mặc, đo phẳng được 19 cm, tức vòng cổ khoảng 38 cm.

Nghĩa là mỗi lần tròng áo qua đầu, cái bo phải giãn thêm gần một nửa chiều dài của chính nó. Ngày một lần khi mặc, một lần nữa khi cởi. Đây là tải trọng thiết kế, xưởng nào cũng biết trước khi chọn bo.

Một cái cổ dựng đúng thì chịu được chuyện đó nhiều năm. Một cái cổ 1x1 mỏng, không elastane, không chặn vai, cắt bằng đúng vòng cổ, thì hỏng theo đúng lịch trình đã định sẵn. Bạn chỉ là người tình cờ có mặt lúc nó đến hạn.

Có vài thói quen làm nó đến sớm hơn. Mình liệt kê cho đủ, nhưng đừng nhầm chúng với nguyên nhân:

• Treo áo còn ướt lên móc, nước nặng kéo vai và cổ trễ xuống.
• Cởi áo bằng cách túm cổ sau gáy rồi lôi ngược qua đầu.
• Vắt cực khô trong máy, hoặc sấy nóng.
• Miết bàn là lên bo trong lúc bo đang bị kéo căng.

Trả lời gọn: cứu được một phần, và chỉ khi mới chớm.

Đun nước nóng già, chừng 70 tới 80 độ. Nhúng riêng phần cổ vào khoảng hai phút, không nhúng cả áo. Vớt ra, ép nhẹ giữa hai lớp khăn khô, rồi đặt áo nằm ngang trên mặt phẳng cho khô, tay nắn miệng cổ về hình tròn cũ. Sợi bông gặp nhiệt sẽ co lại một phần.

Và đây là phần thật. Hiệu quả giữ được vài lần giặt rồi hết. Cổ đã gợn sóng thì không có cách nào tại nhà làm nó phẳng lại, vì sóng sinh ra do sợi bo giãn không đều chứ không phải do vải bị nhàu. Ai bán cho bạn mẹo "phục hồi cổ áo như mới" thì họ đang bán một thứ không tồn tại.

Cách sửa thật sự là tháo bo cũ, may bo mới. Tiệm sửa quần áo làm được, công thường bằng khoảng một phần năm giá chiếc áo. Đáng làm với áo đắt. Không đáng với áo rẻ.

Làm hết bốn thao tác này mất chưa tới một phút.

1. Kéo và thả. Kẹp hai điểm đối nhau trên bo, kéo giãn hết cỡ, giữ ba giây rồi thả. Bo tốt về gần như nguyên trạng. Bo kém để lại một vệt chùng thấy bằng mắt.
2. Đếm gân. Nhìn nghiêng vào mặt bo dưới ánh sáng. Gân đi từng đôi là 2x2. Gân đi lẻ từng cột là 1x1.
3. Sờ đường vai. Lộn áo, rà tay dọc vai. Có dải phủ lên đường may là có chặn vai.
4. So độ dày. Bóp bo giữa hai ngón, rồi bóp thân áo. Bo phải dày hơn thân rõ rệt. Bo mỏng ngang thân là dấu hiệu xấu nhất trong cả bốn.

Nhược điểm của việc chọn bo dày: bo 2x2 tạo một đường gờ nổi quanh cổ. Mặc chiếc áo đó lót bên trong sơ mi mỏng thì gờ hiện lên thấy rõ trên lớp áo ngoài. Ai hay mặc hai lớp sẽ thấy phiền chuyện này.

Bo cổ không phải lỗi duy nhất có sẵn từ xưởng. Đường sườn chạy vòng ra trước bụng sau vài lần giặt cũng vậy, và cũng không phải do máy giặt nhà bạn: đó là lực xoắn còn lại trong sợi vải từ lúc dệt.

Áo đã giãn cổ thì còn giặt máy được không? Được, nhưng lộn trái và cho vào túi lưới. Lồng máy quay làm phần cổ va vào thành lồng và vào các món đồ khác. Đó là lực kéo thêm mà một chiếc áo đang yếu sẵn không cần.

Vì sao áo trắng hay dão cổ hơn áo tối màu? Không phải do màu. Do áo trắng thường bị giặt kỹ hơn, giặt nước nóng hơn và giặt dày hơn vì vết bẩn dễ thấy. Cùng một cái bo, số lần chịu lực nhiều hơn thì hỏng sớm hơn.

Bo cổ rộng bao nhiêu là đủ? Đo bề rộng bo sau khi may, khoảng 2 tới 2,5 cm cho cổ tròn là mức quen thuộc ở hàng may Việt Nam. Nhưng độ dày và lực co quan trọng hơn bề rộng. Một cái bo rộng 3 cm mà mỏng thì vẫn dão.

Áo oversize có đỡ bị giãn cổ hơn không? Đỡ hơn chút ít, vì miệng cổ áo oversize thường rộng sẵn nên bo phải giãn ít hơn mỗi lần tròng qua đầu. Đổi lại vải form rộng nặng hơn, và trọng lượng đó treo lên đường vai suốt cả ngày. Xem thêm oversize và boxy khác nhau thế nào.

Có nên mua áo cổ hơi rộng sẵn để đỡ phải kéo bo không? Không nên. Cổ rộng sẵn thì phần vải quanh gáy dễ trượt lệch ra sau, và bạn sẽ kéo áo lên suốt ngày. Chọn cổ vừa với đầu, rồi kiểm cái bo bằng bốn thao tác ở trên.

Nếu chỉ nhớ được một câu từ bài này, nhớ câu này: sờ đường vai trước khi nhìn giá. Chiếc áo chịu bỏ tiền cho lớp chặn vai và bo 2x2 hiếm khi là chiếc áo làm ẩu ở những chỗ khác.

Áo thun của POTA STUDIO: basic form suông nữ · cotton basic trơn nữ · cotton compact cao cấp nam

Đọc tiếp: Áo thun bao nhiêu gsm là vừa · Phân biệt cotton, CVC và TC · Đọc ký hiệu giặt là trên tem

*

Ảnh minh hoạ: Enes Kutlu · Gabriel Frank · Jahra Tasfia Reza trên Pexels.