Quần jean bao lâu giặt một lần? Có giặt máy được không

Chiếc jean mình mặc hôm nay đã sang tuần thứ ba.

Nghe thì bẩn. Nhưng nó không có vết gì và không có mùi gì. Vấn đề của quần jean là người ta giặt theo lịch chứ ít khi giặt theo tình trạng. Câu mình bị hỏi nhiều nhất, có nên giặt quần jean bằng máy giặt không, thật ra phải trả lời sau một câu khác: mỗi lần giặt thì chiếc quần mất đi cái gì.

Denim nhuộm theo kiểu ring dyeing. Chàm chỉ bám vào lớp vỏ ngoài của sợi, lõi vẫn trắng nguyên. Cắt ngang một sợi denim ra nhìn giống hạt lạc rang bọc đường, vỏ một màu, ruột một màu khác.

Chàm bám vào bông bằng lực vật lý, không tạo liên kết hoá học bền như thuốc nhuộm hoạt tính. Nghĩa là nó luôn ở thế sắp rời ra. Ba thứ trong một lần giặt cùng đẩy nó đi.

Thứ nhất là ma sát. Lồng máy quay, quần cọ vào thành lồng và cọ vào nhau, mỗi vòng bào mất một chút vỏ chàm. Thứ hai là nước. Bông có moisture regain 8,5%, tức hút ẩm rất khoẻ; sợi trương lên thì cấu trúc twill xô lệch, khô lại các sợi không về đúng chỗ cũ. Thứ ba là bột giặt. Môi trường kiềm cộng chất hoạt động bề mặt là đúng công thức kéo chàm ra.

Ở xưởng, trước khi đưa một cây vải vào chuyền, người ta giặt thử mẫu vài lần rồi đo lại để biết vải co bao nhiêu. Lần giặt nào cũng có tác động.

Trong báo cáo vòng đời chiếc 501 mà Levi Strauss công bố năm 2015, một chiếc quần tốn 3.781 lít nước. Trong đó 68% là nước trồng bông, còn 23% là nước bạn giặt tại nhà.

Trên các diễn đàn denim, lời khuyên phổ biến là giặt sau cả chục lần mặc. Có người để nửa năm. Những lời khuyên đó viết ra ở nơi mùa hè hai mươi mấy độ và độ ẩm thấp.

Sài Gòn tháng 4 có nhiệt độ cao nhất trung bình 34 tới 35 độ, ngày nóng lên 37 tới 38 độ. Độ ẩm đi từ 70% quanh tháng 2 tới 85% vào tháng 9. Hà Nội ngày nồm chạm 90%.

Cơ chế của mùi nằm ở đó. Mồ hôi tự nó gần như không mùi. Vi khuẩn trên da ăn bã nhờn rồi thải ra axit béo chuỗi ngắn, đó mới là thứ bạn ngửi thấy. Ở xứ khô, mồ hôi bay hơi gần hết trước khi vi khuẩn kịp làm việc. Ở độ ẩm 85% thì bay hơi gần bằng không, vải ẩm suốt ngày.

Mùi ở cạp trong và ở đũng. Hai chỗ này đọng mồ hôi nhiều nhất. Ngửi đúng hai chỗ đó. Đừng ngửi ống quần rồi kết luận là quần còn sạch.

Vệt bóng ở mông và mặt trước đùi. Bã nhờn thấm vào sợi cộng ma sát khi ngồi làm bề mặt vải bị đánh bóng. Nhìn nghiêng dưới đèn sẽ thấy.

Viền muối trắng mờ ở cạp. Mồ hôi khô để lại muối. Vết này giống viền nước còn lại trên mũi giày da sau khi đi mưa.

Quần rộng tới mức tụt cạp. Bông giãn dần trong ngày, và một lần giặt kéo nó co về gần form cũ. Phải kéo cạp lên liên tục từ trưa là đến lúc rồi.

Đi xe máy hàng ngày, ra mồ hôi nhiều: ba tới bốn lần mặc.

Ngồi văn phòng máy lạnh, đi lại ít: bảy tới chín lần mặc vẫn ổn.

Mùa nồm miền Bắc thì đừng đếm lần mặc nữa mà theo mùi, vì quần phơi ba ngày chưa chắc đã khô. Chuyện làm khô denim khi không có nắng mình viết riêng ở bài về nồm và mưa.

Nói thẳng là không có nghiên cứu nào đưa ra con số chuẩn cho việc bao nhiêu lần mặc thì phải giặt. Con số 2,3 lần mặc trong báo cáo của Levi's là thói quen đo được của người Mỹ, không phải khuyến nghị. Mấy con số trên là kinh nghiệm của mình, bạn nên chỉnh theo cơ địa.

Mẹo này lan rất rộng và nó không chạy.

Lạnh làm vi khuẩn ngủ chứ không giết chúng. Ngăn đá nhà bạn khoảng âm mười tám độ, đủ đưa phần lớn vi khuẩn vào trạng thái ngủ, và khi chiếc quần ấm lên thì chúng tỉnh dậy làm tiếp. Quan trọng hơn, thứ gây mùi không phải con vi khuẩn mà là các phân tử axit chúng đã thải ra và đã ngấm vào sợi. Phân tử thì không chết được. Rã đông xong nó vẫn nguyên đó.

Còn một chi tiết không ai nhắc. Bạn vừa cho một chiếc quần đầy vi khuẩn da vào chỗ để đồ ăn.

Mình không tìm được ai là người đầu tiên nói ra mẹo này. Nó xuất hiện trong giới chơi raw denim rồi trôi ra thành lời khuyên phổ thông.

Thứ có tác dụng thật thì đơn giản hơn. Treo quần chỗ có gió, trong bóng râm, qua một đêm. Nếu chỗ đũng nặng mùi, xịt ít cồn y tế pha loãng vào mặt trong rồi hong khô.

Được. Máy giặt không phải kẻ thù, cách bạn đặt chế độ mới là.

Lộn trái quần trước khi cho vào. Mặt ngoài là mặt chứa chàm, lộn trái thì mặt cọ vào lồng là mặt trong. Riêng việc này giữ màu tốt hơn mọi loại nước giặt chuyên dụng bạn mua thêm.

Cài cúc, kéo khoá lên hết. Răng khoá kim loại để hở sẽ cào vào chính chiếc quần và vào đồ giặt chung. Chọn nước lạnh hoặc dưới 32 độ, chế độ nhẹ, vòng vắt thấp. Vắt kiệt làm vải bị vặn xoắn, và nếp xoắn đó khô lại thành nếp cố định ở gối. Ký hiệu nhiệt độ và ký hiệu vắt đều nằm trên tem, mình có bài đọc từng ký hiệu.

Ba lần giặt đầu thì giặt riêng, vì quần mới ra màu rất mạnh. Chuyện này mình viết kỹ ở bài về quần jean ra màu.

Đừng dùng nước tẩy. Đừng sấy nóng. Phơi bằng cách kẹp cạp cho ống buông thẳng xuống, trong bóng râm, lộn trái. Nắng gắt chiếu thẳng vào mặt chàm làm bay màu nhanh hơn cả máy giặt.

Giặt thưa có cái giá của nó.

Mồ hôi để lâu trong sợi bông sẽ kết tinh thành muối. Tinh thể muối kẹt giữa các sợi và có cạnh, mỗi bước đi là một lần chúng cứa vào sợi từ bên trong. Đũng và cạp chịu nhiều nhất, vì đó cũng là hai chỗ đọng mồ hôi nhiều nhất. Mình từng tháo một chiếc quần cũ ra xem, phần đũng có lớp cứng ram ráp mà giũ thế nào cũng không hết. Người để nửa năm không giặt thường đổi lại bằng một chiếc quần bục đũng sớm hơn bình thường. Nếu đũng nhà bạn đang có dấu hiệu, xem bài về sờn đũng.

Giặt máy có làm bay màu nhanh hơn giặt tay không? Có, vì lồng máy tạo ma sát lớn hơn tay người nhiều. Chênh lệch thu hẹp đáng kể nếu bạn lộn trái quần, dùng nước lạnh và để chế độ nhẹ.

Quần jean mới mua có cần giặt trước khi mặc không? Nên. Vải mới còn hồ và hoá chất từ khâu hoàn tất. Nếu quần có mùi hắc thì xem bài về mùi hoá chất trên quần mới.

Ngâm qua đêm có sạch hơn không? Không đáng kể. Ngâm lâu trong nước có bột giặt thì chàm ra nhiều hơn hẳn, khoảng 25 phút là đủ.

Nước nóng giặt sạch hơn thì có nên dùng không? Không nên với denim. Nhiệt làm bông co, làm chàm ra nhanh, và làm sợi elastane xuống cấp sớm.

Quần chưa bẩn nhưng nhăn nhàu thì làm sao? Treo trong phòng tắm lúc bạn tắm nước nóng. Hơi nước làm phẳng phần lớn nếp nhăn. Cách này không thay được việc giặt, nhưng nó mua thêm vài ngày.

Rút gọn cả bài thành một câu thì nó là: ngửi cạp và đũng, đừng nhìn lịch. Giặt khi chiếc quần cần, giặt lạnh, lộn trái, phơi râm, và đừng tin cái tủ lạnh.

Mấy mã jean mình đang bán như straight basic cổ điển và ống suông lưng cao đều dùng cotton cao, giặt lạnh phơi râm là đủ.

Đọc tiếp: Denim trong mùa ẩm · Quần jean bị giãn gối

*

Ảnh minh hoạ: Sarah Chai · RDNE Stock project trên Pexels.