Quần jean bị sờn đũng: vá lại hay bỏ đi

Chiếc quần đắt nhất trong tủ hỏng trước.

Nghe vô lý nhưng đúng, và lý do nằm ở chỗ bạn mặc nó nhiều nhất. Đũng là điểm bốn đường may gặp nhau, cũng là chỗ hai đùi cọ vào nhau mỗi bước đi. Không có chi tiết nào khác trên chiếc quần chịu nhiều thứ như vậy cùng lúc.

Câu hỏi thật ra không phải "vá được không". Vá thì gần như lúc nào cũng vá được. Câu hỏi là vá xong có mặc ra đường được nữa hay không.

Ba lực dồn vào cùng một điểm.

Thứ nhất là ma sát. Hai mặt trong đùi cọ nhau mỗi bước. Một người đi chừng bốn nghìn bước một ngày, tức bốn nghìn lần chà.

Thứ hai là mồ hôi. Vùng này ẩm gần như cả ngày ở khí hậu Việt Nam. Sợi bông ẩm yếu hơn sợi bông khô. Chỗ ẩm mòn nhanh hơn hẳn.

Thứ ba là bốn lớp vải chồng lên nhau ngay tại giao điểm. Chỗ dày thì cứng. Chỗ cứng thì không chịu kéo giãn được, nên lực dồn ra vùng vải mỏng ngay cạnh nó.

Cộng ba thứ lại thì ra một điểm mòn đoán trước được. Ai bắp đùi chạm nhau khi đi thì mòn nhanh hơn. Đó là chuyện cấu tạo cơ thể, không phải chuyện đi đứng sai.

Sờ bằng tay chính xác hơn nhìn bằng mắt. Lộn mặt trái ra, miết ngón tay qua vùng đũng.

Mức một là vải mỏng đi nhưng chưa thủng. Sợi ngang còn nguyên, chỉ bạc màu và mềm hơn xung quanh. Đây là mức duy nhất vá xong nhìn không ra. Giá chừng 25 tới 40 nghìn. Chiếc quần chạy tiếp được một tới hai năm.

Mức hai là đã có lỗ nhỏ cỡ hạt đậu, hoặc vài sợi đứt thành đường xước. Vẫn vá được. Thợ lót một miếng vải mỏng bên trong rồi chần chằng chịt lên. Mặt ngoài sẽ thấy một vùng chỉ khác màu, cỡ bằng lòng bàn tay. Mặc ở nhà thì ổn. Mặc đi làm thì tuỳ bạn.

Mức ba là lỗ rộng hơn đốt ngón tay, hoặc đường may đũng đã bung. Tới đây thì vá là ném tiền. Vải quanh chỗ rách cũng đã mòn sẵn, nên hai tuần sau rách ngay cạnh mối vá.

Căng vùng đũng giữa hai tay rồi giơ lên chỗ có ánh sáng.

Ánh sáng lọt qua thành một mảng sáng đều nghĩa là vải còn nhưng đã mỏng, tức mức một. Lọt qua thành những chấm sáng li ti rời rạc nghĩa là sợi đã bắt đầu đứt, tức mức hai. Nhìn thấy rõ hình ngón tay bên kia thì mức ba, và không cần đi tiệm nữa.

Làm phép thử này với cả hai bên đũng. Bên chân thuận thường mòn trước, và người ta hay chỉ soi một bên rồi kết luận.

Có ba kiểu thợ hay làm, và giá chênh nhau khá xa.

Chần zigzag trực tiếp là rẻ nhất. Thợ lót vải rồi chạy máy chần qua lại. Nhanh, chừng 25 nghìn, nhưng vùng chần cứng lại nên đi lâu thấy cấn.

Vá bằng miếng lót nhiệt là kiểu bán sẵn trong tiệm phụ liệu. Nghe tiện, nhưng keo nhiệt bong sau chừng năm sáu lần giặt, và lúc bong nó để lại vệt keo vàng rửa không ra. Mình không dùng cách này cho vùng đũng.

Thay hẳn miếng đũng là kiểu tốt nhất, thợ cắt bỏ vùng hỏng rồi ghép vải mới. Giá chừng 70 tới 120 nghìn tuỳ tiệm. Chỉ đáng làm với chiếc quần bạn thật sự thích, và phải mang theo một mẩu vải cùng màu nếu muốn nhìn liền lạc.

Bốn việc dưới đây kéo dài tuổi thọ vùng đũng thấy rõ. Không việc nào tốn tiền.

• Lộn trái quần trước khi giặt, giảm ma sát giữa vùng đũng với lồng máy.
• Giặt thưa lại. Mỗi lần giặt là một lần vải bị vò, chi tiết ở bài giặt quần jean bao lâu một lần.
• Đừng bỏ vào máy sấy. Nhiệt làm sợi bông giòn, và sợi giòn thì đứt chứ không giãn.
• Xoay vòng ba bốn chiếc thay vì mặc mãi một chiếc. Vải cần thời gian hồi lại sau mỗi lần bị kéo.

Chuyện xoay vòng nghe như lời khuyên của người bán quần, nhưng nó có lý do vật lý thật: sợi bông kéo giãn rồi cần chừng một ngày để co gần về chỗ cũ. Mặc liên tục thì nó không có ngày đó.

Quần mỏng dưới 10 oz thì sờn đũng là chuyện sớm muộn, và không mẹo nào đổi được điều đó. Vải nhẹ đơn giản là ít sợi hơn trên cùng một diện tích.

Nếu bạn mòn đũng đều đặn mỗi tám chín tháng, vấn đề nằm ở độ dày vải chứ không nằm ở cách bạn giữ quần. Lần sau chọn vải từ 11 oz trở lên, xem thang đo oz. Dáng ống rộng cũng đỡ hơn dáng ôm, vì hai mặt đùi ít chạm nhau hơn.

Quần mới mua ba tháng đã sờn đũng, có phải hàng lỗi không? Có khả năng. Ba tháng là sớm bất thường với vải từ 11 oz trở lên. Soi thử mật độ mũi chỉ ở đường may đũng, dưới 7 mũi mỗi centimet là hàng may ẩu, xem jean rẻ và jean đắt khác nhau chỗ nào.

Vá đũng xong quần có chật lại không? Chật hơn chừng nửa centimet ở vòng đùi, vì mối vá thêm một lớp vải. Chiếc quần đang vừa khít sẽ thành hơi chật sau khi vá.

Có nên tự vá bằng máy khâu ở nhà không? Được với mức một, nếu máy chạy được vải dày. Đặt miếng lót vào mặt trái, chần zigzag mật độ dày, chỉ cùng màu. Mức hai trở lên thì mang ra tiệm, vì phải căng vải đúng cách mới không dúm.

Quần jean rách đũng còn tận dụng làm gì được? Phần ống dưới gối gần như luôn còn nguyên, cắt ra làm túi hoặc miếng vá cho chiếc khác. Vài cách nằm ở bài quần jean cũ đừng vứt.

Cách rẻ nhất vẫn là soi vùng đũng mỗi vài tháng, lúc đang gấp quần cất đi. Bắt được ở mức một thì mất bốn mươi nghìn, để tới mức ba thì mất cả chiếc quần.

Dáng ống suông ít cọ đũng hơn dáng ôm, xem ống suông lưng cao.

Đọc tiếp: Quần jean bao lâu giặt một lần · Quần jean cũ đừng vứt

*

Ảnh minh hoạ: Mathias Reding · Sarah Chai · Ivan S trên Pexels.