Từ điển denim: 24 chữ hay gặp mà ít ai giải thích

Trang bán hàng ghi "selvedge 13,5 oz, sanfor". Ba chữ, ba trục khác nhau, và không chữ nào giải thích cho chữ nào. Người bán ít khi nói thêm, người mua thì ngại hỏi.

Dưới đây là 24 chữ mình gặp nhiều nhất khi làm hàng, xếp thành năm nhóm. Selvedge denim là gì thì nằm ở nhóm đầu.

Denim. Vải cotton dệt thoi, vân chéo, sợi dọc chiếm gần hết mặt ngoài. Cái làm nên denim là kiểu dệt chứ không phải màu xanh. Vải bố cũng dày cũng cotton, nhưng dệt trơn. Nên nó không phải denim.

Twill 3/1. Sợi dọc nổi trên ba sợi ngang rồi chìm xuống một sợi, mỗi hàng lệch đi một sợi. Cái lệch đó vẽ ra đường gân chéo bạn thấy khi soi sát. Denim mềm hơn thường dệt 2/1. Gân mờ hơn hẳn.

Warp và weft. Warp là sợi dọc, weft là sợi ngang. Trong denim, chỉ warp được nhuộm chàm còn weft để mộc trắng. Đó là lý do quần jean mặt ngoài xanh mặt trong trắng.

Selvedge. Mép biên tự khoá của vải dệt trên máy thoi, không sổ nên khỏi vắt sổ. Máy thoi chạy chừng 150 sợi ngang mỗi phút, máy hiện đại chạy trên một nghìn. Selvedge đắt vì chậm. Không phải vì bền hơn.

Raw denim. Vải chưa qua xử lý gì sau khi nhuộm, tiếng Việt là denim mộc. Nó cứng, sẫm, và tự lên vệt bạc theo đúng cách bạn ngồi và gập gối. Mua raw là mua chiếc quần chưa xong. Phần còn lại bạn tự làm.

Sanforized. Ép co trước bằng cơ học, cho vải chạy giữa hai trục nóng và một băng cao su đàn hồi. Quần sanfor co thêm chừng 1 đến 3% sau lần giặt đầu, quần chưa sanfor có thể co 7 đến 15%. Sanford Cluett nghĩ ra cách này cuối thập niên 1920.

oz. Trọng lượng của một yard vuông vải, tính bằng ounce. Nhân với 33,9 là ra gsm. Vậy 12 oz là chừng 407 gsm. Đây là thông số nói nhiều nhất về chuyện quần mặc nóng hay mát.

Ring dyeing. Chàm chỉ bám vòng ngoài sợi bông, lõi vẫn trắng. Cắt ngang một sợi ra soi thì giống viên kẹo bọc đường, áo sẫm ruột trắng. Mài mòn lớp áo đó là ra vệt bạc.

Crocking. Chuyện quần ra màu sang áo trắng. Chàm bám vào bông bằng lực hút phân tử yếu, nên cứ ma sát là trôi. Quần càng mới, màu càng đậm thì càng ra nhiều.

Fade. Vệt bạc hình thành đúng ở chỗ vải bị cọ nhiều nhất: đùi trước, mặt sau gối, mép túi. Với raw denim, đó là phần thưởng. Với quần wash sẵn, phần lớn vệt bạc là do nhà máy.

Break-in. Quãng thời gian quần raw còn cứng, bạn mặc cho vải mềm theo dáng chân. Vài tuần với vải 12 oz, lâu hơn nhiều với vải trên 17 oz. Mấy con số tuần cụ thể trôi trên mạng thì không nguồn nào nêu cách đo. Mình cứ để là "vài tuần".

Đây là nhóm chữ bị dùng lỏng lẻo nhất. Shop viết "wash vintage" hay "wash bụi" thì muốn hiểu sao cũng được. Bên dưới chỉ gồm chữ ứng với một quy trình cụ thể. Mình xếp từ nhẹ tới gắt. Càng xuống dưới vải càng yếu. Ai muốn quần mặc lâu thì đọc theo thứ tự đó.

Wash. Tên gọi chung cho mọi công đoạn xử lý chiếc quần sau khi may xong. Nó quyết định màu, độ mềm, và phần độ bền còn lại của vải.

Rinse wash. Chỉ giũ trong nước sạch cho hết bụi. Mất màu ít nhất, giữ được sắc chàm đậm, mặc được ngay. Ai ngại giai đoạn break-in thì chọn loại này.

Stone wash. Cho đá bọt núi lửa quay chung với quần trong lồng máy để mài lớp chàm ngoài. Nghe như cái máy trộn bê tông thu nhỏ, và hậu quả cũng na ná. Vải bạc đẹp nhưng yếu đi.

Enzyme wash. Enzyme cellulase ăn mòn lớp cellulose bề mặt sợi để nhả chàm ra, còn gọi là bio-stoning. Vệt bạc dịu hơn stone, sợi ít bị đập vỡ. Nhược điểm là back-staining, chàm nhả ra rồi bám ngược vào làm màu xỉn.

Acid wash. Đá bọt ngâm dung dịch tẩy loãng hoặc kali pemanganat, quay khô không nước. Cho ra vân loang kiểu cẩm thạch, tương phản gắt, vải yếu đi thấy rõ. Rifle Jeans của Ý phát hiện tình cờ rồi cấp bằng sáng chế tháng 2 năm 1986.

Whisker. Vệt trắng hình râu ở hông và quanh đũng, tiếng Nhật gọi là hige. Xưởng chà giấy nhám P-400 cho vải cứng, P-1000 cho vải mềm, hoặc bắn laser CO2. Kỹ hơn thì có bài riêng về các kiểu wash.

Rise. Khoảng cách từ đường may đũng lên mép cạp trước, ta quen gọi là cạp. 7 đến 8 inch là cạp thấp, 8 đến 10 inch là cạp trung, trên 10 inch là cạp cao. Con số này quyết định quần nằm ở đâu trên bụng.

Inseam. Chiều dài từ đũng xuống gấu, đo dọc mặt trong ống, tiếng nghề là giàng trong. Đây là số bạn cần khi mua online. Hai chiếc cùng ghi dài 98 cm vẫn lệch nhau vài phân ở giàng trong.

Taper. Ống hẹp dần về phía cổ chân. Taper không đồng nghĩa với skinny, vì quần rộng ở đùi vẫn taper mạnh ở dưới được. Nó làm quần gọn mà phần trên vẫn thoáng.

Cửa ống. Bề rộng miệng ống, tiếng Anh là leg opening. Chỗ này có bẫy: shop ghi số đo phẳng một bên, shop ghi chu vi, chênh nhau đúng gấp đôi. Thấy ghi "cửa ống 18" thì hỏi lại đo kiểu nào.

Rivet. Đinh tán đồng ở hai đầu túi trước, giữ cho miệng túi khỏi bục. Bằng sáng chế số 139.121, cấp cho Jacob Davis và Levi Strauss ngày 20/05/1873. Nhiều người lấy ngày đó làm ngày sinh của quần jean.

Bar tack. Đường chỉ đính dày, may đi may lại để gia cố điểm chịu lực. Từ giữa thập niên 1960, rivet ở túi sau được thay dần bằng bar tack. Nhìn bar tack ở đũng là đoán được xưởng cẩn thận tới đâu.

Chain stitch. Mũi may xích, hay gặp ở đường lai gấu quần. Nó tạo kiểu nhăn xoắn gọi là roping mà dân chơi denim rất thích. Đổi lại, tuột một mắt là cả đường có thể bung.

Ba chữ cuối là chỗ dễ nhìn ra tay nghề nhất.

Selvedge có bền hơn denim thường không? Không nhất thiết. Selvedge nói về cách dệt mép biên, không nói gì về sợi hay trọng lượng. Có selvedge 11 oz mỏng. Cũng có denim thường 15 oz dày.

Raw denim có phải là không được giặt không? Đó là chuyện dân chơi kể nhau. Không có luật nào cấm giặt. Giặt muộn thì vệt bạc tương phản hơn, giặt sớm thì quần sạch hơn. Levi's chỉ khuyên nước lạnh và lộn trái.

Sanfor và "one wash" khác nhau ra sao? Sanfor là ép co bằng máy trước khi cắt may. One wash là quần đã giặt một lần sau khi may. Quần one wash gần như hết co, sanfor raw thì vẫn co thêm chút ít.

Vì sao mép selvedge lại có sợi màu? Ngày trước mỗi nhà máy dùng một màu chỉ biên riêng, đỏ là Cone Mills, xanh lá là Amoskeag. Giờ thì để khoe khi xắn gấu. Khổ vải máy thoi thì nguồn ghi 36 inch, nguồn ghi 30 inch, mình chưa chốt được bên nào.

Denim và jean khác nhau chỗ nào? Denim là tên vải, jean là tên món đồ may từ vải đó. Nói cách nào cũng được. Trong tiếng Việt hai chữ đã lẫn vào nhau từ lâu.

Bạn không cần nhớ hết ngần ấy chữ. Nhớ ba chữ là đủ để mua đỡ hớ: oz cho biết quần nóng hay mát, rise cho biết cạp ở đâu, wash cho biết màu sẽ đi về đâu.

Xem straight basic cổ điển · ống suông lưng cao · hướng dẫn chọn size

Đọc tiếp: Phân biệt 12 dáng quần jean nữ · Size 26, 27, 28 là bao nhiêu centimet

*

Ảnh minh hoạ: Kaustubh Dixit · T6 Adventures · Castorly Stock · EqualStock IN trên Pexels.